Chúng ta đang bước vào Thế kỉ 21. Đất nước trên con đường đổi mới, vững bước đi lên CNXH. Năm tháng sẽ qua đi, nhưng chiến công anh hùng và sự hi sinh cao cả của các lực lượng mở đường vận tải chiến lược mang tên Bác Hồ kính yêu trên biển Đông của những con “tàu không số” trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước vĩ đại sẽ mãi mãi đi vào lịch sử đấu tranh anh dũng, kiên cường của dân tộc ta dưới sự lãnh đạo của Đảng CSVN quang vinh và Bác Hồ kính yêu. Tổ quốc và nhân dân ta đời đời ghi nhớ công lao của những người đã làm nên huyền thoại “ Đường Hồ Chí Minh trên biển”

Đầu thập niên 60 của Thế kỉ 20, chúng ta mở Tuyến đường 559 hay còn gọi là “Đường Hồ Chí Minh trên dãy Trường Sơn” để vận chuyển, chi viện vũ khí vào chiến trường Miền Nam. Nhưng do sự tàn khốc của chiến tranh, trước sự phát triển lớn mạnh của cách mạng và sự đòi hỏi cấp bách của chiến trường miền Nam cần đựơc chi viện con người và vũ khí. Bộ Chính trị đã quyết định mở tuyến đường chi viện chiến lược bằng đường biển vào Nam Bộ.

Ngày 23/10/1961 Bộ Quốc phòng ra quyết định thành lập lực lượng vận tải quân sự đường biển mang tên Đoàn 759 (tiền thân của Lữ đoàn 125 ngày nay) với nhiệm vụ: Mở con đường chiến lược trên biển Đông, vận chuyển vũ khí, trang bị kỹ thuật và cán bộ chi viện cho chiến trường miền Nam.

Từ đó ngày 23/10 hàng năm trở thành ngày truyền thống mở “ Đường Hồ Chí Minh trên biển” và thành lập Lữ đoàn 125 Hải quân.

Ngày 29/01/1964 theo quyết định của Đảng uỷ quân sự Trung ương. Đoàn 759 được đổi tên thành Đoàn 125 trực thuộc Bộ Tư lệnh Hải quân.

Tính từ ngày ra đời đến nay Lữ đoàn 125 vừa tròn 45 tuổi, trong đó 15 năm (1961 đến 1975) làm nhiệm vụ trực tiếp chi viện cán bộ, vũ khí cho chiến trường Miền Nam. 15 năm làm nhiệm vụ vẻ vang ấy là giai đoạn đầy khó khăn gian khổ ác liệt hi sinh, song với tinh thần quả cảm, táo bạo, mưu trí và sáng tạo, cán bộ chiến sĩ Lữ đoàn 125 đã lập nên những chiến công đặc biệt xuất sắc, đưa được hàng trăm lượt con tàu , chở được hàng ngàn tấn vũ khí, trang bị chi viện kịp thời và có hiệu quả cho chiến trường.

Thực hiện chủ trương phối hợp toàn Miền do Trung ương Cục phát động, Bộ tư lệnh Quân khu 5 mở đợt hoạt động của các lực lượng vũ trang trong 6 tháng cuối năm 1964 nhằm tiêu diệt sinh lực địch, phá ấp chiến lược. Chiến trường Khu 5 nói chung tỉnh Phú Yên nói riêng thiếu vũ khí trầm trọng. Việc cung cấp vũ khí cho Khu 5 trở thành nhiệm vụ cấp bách.

Bộ Quốc phòng chỉ thị cho Bộ Tổng tham mưu kết hợp với Bộ Tư lệnh Hải quân nghiên cứu nhiệm vụ mở bến, chi viện vũ khí cho vùng ven biển Khu 5 và chọn Vũng Rô làm điểm đổ hàng cho khu vực Phú Yên.

Để thực hiện chuyến đi vào Vũng Rô, Bộ Tư lệnh Hải quân và Đoàn 125 chọn Tàu 41. Đây là chiếc Tàu sắt đầu tiên của Đoàn 125 đi vào Khu 5. Tàu 41 do Thuyền trưởng Hồ Đắc Thạnh và Chính trị viên Trần Hoàng Chiếu chỉ huy. Chuyến đi đầu tiên tàu chở 45 tấn vũ khí. Ngày 28/11/1964 tàu trả hàng tại bến Vũng Rô an toàn. Chuyến đi thứ 2 Tàu 41 ngoài chở vũ khí còn chở 3 tấn gạo tám thơm (Là quà của Bộ Tư lệnh Hải quân gởi tặng bến). Ngày 25/12/1964 tàu trả hàng tại bến Vũng Rô an toàn. 

Cuối năm 1964 sau 2 chuyến đưa hàng thắng lợi vào Vũng Rô. Tàu 41 lại 1 lần nữa được Tư lệnh Hải quân và Đoàn 125 giao nhiệm vụ tiếp tục chở vũ khí vào Vũng Rô. Ngày 28/1/1965 tàu rời bến Hải Phòng chở 45 tấn vũ khí đến đêm 31/01/1965 tàu vào bến Vũng Rô trả hàng an toàn. Việc mở bến chở vũ khí vào Khu 5 cuối năm 1964 đầu năm 1965 có ý nghĩa vô cùng to lớn. Đã bổ sung vũ khí kịp thời tạo điều kiện cho các lực lượng vũ trang Quân khu 5 mở hoạt động Đông Xuân 1964 – 1965 tấn công hàng loạt khu quân sự của địch như: Khu quân sự An Lão, Bình Định, cứ điểm Chóp Chài, Tam Kỳ, đánh bại cuộc càn lớn của địch vào Tuy Hoà. Đặc biệt sau chuyến thứ 3 vào bến Vũng Rô đã kịp thời tăng sức mạnh tiến công cho chiến trường. Phong trào đấu tranh vũ trang và đấu tranh chính trị ở Khu 5 lan rộng và đều khắp, góp phần cùng với quân dân miền Nam làm thất bại chiến lược “ Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ.

Bước sang năm 1965 Bộ Tổng tham mưu giao cho Quân chủng Hải quân tiếp tục vận chuyển chi viện cho chiến trường nhằm góp phần đánh bại bước phiêu lưu mới của Mỹ sau những thất bại Đông Xuân 1964-1965 ở miền Nam.

Thời kì này Đoàn 125 được bổ sung thêm 10 tàu mới (trong đó có 6 tàu sắt đóng ở nước ngoài, 4 tàu vỏ gỗ đóng ở trong nước). Tháng 1/1965 đã tổ chức đi thành công 8 chuyến, vận chuyển một số lớn vũ khí vào chiến trường miền Nam. Công tác vận chuyển đang tiến triển thuận lợi thì xảy ra sự kiện Tàu 143 bị lộ ở Vũng Rô.

Ngày 1/2/1965 tức mùng một Tết Ất Tỵ, Tàu 143 được lệnh chở 63 tấn vũ khí rời cảng Bính Động (Hải Phòng) vào bến Lộ Riêu (Bình Định), tàu do đồng chí Lê Văn Thêm làm Thuyền trưởng, đồng chí Phan Văn Bảng làm Chính trị viên. Tàu đi được 1 ngày thì nhận tin cho biết tàu chiến địch đang hoạt động nhiều nên tàu rẽ vào đảo Hải Nam (Trung Quốc) và dừng lại ở đảo 10 ngày đến ngày 10/2/1965 tàu tiếp tục lên đường hành trình trên vùng biển quốc tế, được nguỵ trang khéo léo giống như tàu khai thác hải sản. Lúc này tình hình mặt biển có nhiều khác lạ địch tăng cường tàu chiến và máy bay trinh sát, nhòm ngó và đi ép sát tàu ta.

Tàu 143 hành trình được nửa đường thì nhận được điện của Sở chỉ huy “Không vào bến theo dự kiến, mà cho tàu vào Vũng Rô”. Như vậy địa điểm tàu vào đã thay đổi.

23 giờ ngày 15/2/1965 tại bến Vũng Rô có lực lượng gồm du kích Hoà Hiệp, K60, K64 và Tiểu đoàn 83 hỗ trợ, Bến đã được Bộ Tổng Tham mưu báo trước nên đã khẩn trương tập trung lực lượng bốc dỡ hàng, đến 3 giờ sáng ngày 16/2/1965 hàng đã được bố dỡ hết. Tàu 143 quay ra nhưng tời neo hỏng (không kéo được neo), đến 5giờ 30 tời neo chữa xong nhưng trời đã sáng rõ nên Tàu 143 đành ở lại bến. Thuỷ thủ và du kích cho nguỵ trang tàu và để lại 2 người trên tàu, số thuỷ thủ còn lại lên bờ nghỉ. Thời điểm này lực lượng vũ trang Quân Khu 5 đã tấn công quyết liệt vào căn cứ Dương Liễu và đèo Nhông. Bọn địch thua to đã phải dùng cả trực thăng để chở lính bị thương vào các bệnh viện Quãng Ngãi, Quy Nhơn, Nha Trang.

10 giờ ngày 16/2/1965 một chiếc máy bay tải thương của địch bay qua Đèo Cả, Vũng Rô tình cờ phát hiện “1 mỏm đá lạ nhô ra trên vách núi phía tây Vũng Rô”

11giờ máy bay trinh sát của địch được điều đến Vũng Rô để điều tra, chụp ảnh và sau đó ném pháo mù, bom xăng làm cho nguỵ trang nên Tàu 143 bị cháy, Tàu 143 bị lộ hoàn toàn, 2 đồng chí ở lại canh tàu (trong đó có Thuyền trưởng Lê Văn Thêm ) đã bị thương. Trước tình hình đó trên bờ đã cử 2 thuỷ thủ bơi ra điểm hoả nổ tàu nhưng lúc này Tàu 143 đã bị bom địch đánh làm nghiêng hẳn về một bên nên không vào khoang máy để điểm hoả được, sau đó với sự chi viện của tiểu đội công binh Quân khu, bộc phá đặt ở khoang máy tàu mới nổ, tàu vỡ làm đôi chìm dần xuống nước.

Do lực lượng của ta so với địch không cân sức. Đêm 24/2/1965 Ban chỉ huy bến và chỉ huy tàu quyết định cho anh em phá vòng vây rút lui.

Như vậy: sau sự kiện Vũng Rô, con đường vận chuyển chiến lược trên biển với bao kỳ công để giữ bí mật đã không còn bí mật nữa. Kẻ địch đã rõ ý đồ của ta, chúng nhanh chóng triển khai hàng loạt kế hoạch nhằm đánh phá miền Bắc, ngăn chặn mọi chi viện từ miền Bắc vào miền Nam, kiểm soát chặt chẽ vùng biển miền Nam. Trong đó kế haọch mang biệt danh “DE SOTO” đưa Hạm đội 7 vào biển Đông đánh phá miền Bắc và kế hoạch mang bí danh “MARKETTIME” nhằm phong toả vùng biển miền Nam…

Việc Tàu 143 bị lộ ở Vũng Rô đó là tổn thất quan trọng của công tác chi viện cho chiến trường bằng đường biển. Nguyên nhân xảy ra vụ Vũng Rô được đánh giá đó là:

Về đầu trang

Nắm tình hình địch không vững, nảy sinh tư tưởng chủ quan, bến bãi tổ chức lấy hàng không giữ được yếu tố bí mật, việc đưa vũ khí vào Vũng Rô 4 chuyến trong một thời gian ngắn là việc khó tránh khỏi bị lộ, Tàu 143 nguỵ trang chưa tốt, chưa khéo léo.

Tuy nhiên Đảng uỷ Quân chủng Hải quân và Đảng uỷ Đoàn 125 chỉ ra rằng: Sự kiện đáng tiếc ở Vũng Rô chỉ tăng thêm ý thức thận trọng và cảnh giác, chứ không hề làm mất lòng tin của những chiến sĩ trong nhiệm vụ vận tải trên biển. Nó làm tăng thêm quyết tâm trong tình hình mới với lòng tự trọng cao. Nó không dập tắt được ý chí tiếp tục chi viện cho chiến trường nhằm đánh thắng hoàn toàn đế quốc Mỹ, giải phóng Miền Nam của cán bộ chiến sĩ Đoàn 125. Giai đoạn tới sẽ là giai đoạn gian nan hơn, giai đoạn cùng đấu trí thi gan, đối mặt với quân thù.

Tháng 9/1965 Bộ Quốc phòng chuẩn y kế hoạch hoạt động của Đoàn 125 trong giai đoạn mới. Sau 8 tháng vắng bóng những con “tàu không số”. Đêm 24/10/1965 Tàu 42 chở 60 tấn vũ khí cập bến Bồ Đề, Cà Mau an toàn. Nó chứng minh quyết tâm của ta tiếp tục chi viện cho Miền Nam bằng đường biển là hoàn toàn đúng đắn. Đồng thời khôi phục niềm tin cho cán bộ chiến sĩ Đoàn 125 về một phương thức vận chuyển mới, góp phần giải phóng hoàn toàn Miền Nam thống nhất đất nước.

Đoàn tàu không số và đường Hồ Chí Minh trên biển là một kỳ tích, là sự độc đáo và sáng tạo của chiến tranh nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng. Là biểu tượng chiến thắng bất diệt, là bản hùng ca vang mãi của chủ nghĩa anh hùng cách mạng trở thành một thiên huyền thoại bất tử, một bộ phận không thể thiếu trong hệ thống vận tải quân sự, chi viện chiến lược cho cuộc chiến tranh thần thánh chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta.

Với những thành tích và chiến công mà các thế hệ cán bộ chiến sỹ đã lập nên. Đoàn 125 đã vinh dự được Đảng, Nhà nước 2 lần tuyên dương Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, được tặng thưởng 6 huân chương Quân công và Chiến công. Có 5 tàu và 8 cá nhân được tuyên dương Anh hùng. Nhiều tập thể, cá nhân được Đảng, Nhà nước tặng thưởng nhiều danh hiệu cao quý khác.

Ngày nay Lữ đoàn 125 Hải quân không ngừng lớn mạnh và trở thành lực lượng vận tải quân sự nòng cốt trên biển của Quân chủng Hải quân, được trang bị thêm nhiều tàu và các phương tiện kỹ thuật mới hiện đại có trọng tải lớn đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Nhân dịp này Đảng uỷ, Chỉ huy Lữ đoàn 125 xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc trước sự quan tâm lãnh đạo chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Quân đội, Quân chủng. Sự che chở đùm bọc giúp đỡ của nhân dân cả nước nói chung, nhân dân và chính quyền tỉnh Phú Yên nói riêng để Lữ đoàn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong suốt 45 năm qua.

Đảng uỷ, Chỉ huy Lữ đoàn xin gửi lời hỏi thăm hỏi các gia đình liệt sỹ, các đồng chí thương binh, bệnh binh, các gia đình có công với cách mạng, các đồng chí cựu chiến binh của Lữ đoàn qua các thời kì. Kính chúc các đồng chí cùng gia đình mạnh khoẻ, hạnh phúc, luôn giữ vững và phát huy phẩm chất truyền thống tốt đẹp của Bộ dội Cụ Hồ - Người chiến sỹ Hải quân./.